Aşılama

Aşılama (İntrauterin İnseminasyon, İUİ)

Aşılama olarak da bilinen intrauterin inseminasyon tedavisi çocuğu olmayan çiftlere uygulanan en yaygın ve ekonomik tedavilerden biridir. Muaynehane şartlerında kolaylıkla uygulanabilmektedir. Aşılama ile hızlı hareket eden sağlıklı spermler seçilerek, bu spermlerin yumurtaya daha yakın bir yere bırakılıp, spermlerin tüplere daha rahat ulaşmasına yardımcı olunmaktadır.

Aşılama (İntrauterin inseminasyon) ile verilen sperm laboratuvar ortamında belirli bir işlemden geçirilip kimyasal maddeler ile yıkanma işlemine tabi tutulur ve yıkanmış spermler yine özel kanüller ve enjektörler yardımı ile direk olarak rahim içine verilir. Bu yıkama işlemi sperm hareketini ve başarı şansını arttırır.

Aşılama tedavisi kimlere uygulanır?

Bebek sahibi olmada güçlük çeken ve 1 yıl korunmasız ilişkiye rağmen gebe kalamayanlarda gerekli şartlar oluştuğunda intrauterin inseminasyon (aşılama) sıklıkla tercih edilen bir yöntemdir. Özellikle kısırlık araştırma tetkiklerin hepsinin normal çıktığı ve altta yatan bir problemin bulunamadığı hastalarda yumurtlama takibi ve doğal ilişki ile 3 kez denendiği halde gebelik elde edilemediyse inseminasyon uygulanır. Eğer yapılan sperm analizinde problem varsa aşılama ilk tercih edilen yöntem olmalıdır. Aşılama aşağıdaki hasta gurubunda kısırlık tedavisinde tüp bebekten önce ilk uygulanacak tedavi yöntemidir;

> Hafif sperm bozukluklarında
> İzah edilemeyen infertilite durumlarında
> Rahim ağzı salgısı bozukluklarında
> Hafif endometriosis durumlarında
> Normal cinsel ilişkinin mümkün olmadığı durumlara (psikolojik bozukluklar, vaginizmus)
> Servikal faktörün bozuk olduğu durumlarda
> Normal ilişki ile yumurtlama takibi yapıldığında gebelik elde edilemediğinde
> Anti sperm antikorların varlığında aşılama yöntemi uygulanır.

Aşılama yöntemi yapılabilmesi için hangi ön şartlar gereklidir?

Aşılama her çocuk sahibi olmak isteyen hastaya uygulanabilecek bir yöntem değildir. Aşılama yapılabilmesi için bazı ön şartlar gereklidir. En önemlisi yumurtlamanın olması veya uyarılma ile yumurta elde edilebilen yumurtalıkların olması gereklidir. Erken menopoz veya değişik sebeplerden dolayı yumurtlama kapasitesi olmayan kadınlarda aşılama yapmak mümkün değildir.

İkinci önemli şart; belirli bir sayı ve hareketlilikte sperm olmalıdır. Spermi olmayan veya çok düşük sayıda olan hastalarda intrauterin inseminasyon uygulanmamaktadır. Aşılamanın yapılıp yapılamayacağı kararını spermiogram sonucuna göre doktor karar verecektir.
Üçüncü önemli ön şart ise ;rahmin iç yapısında (endometriyumda) döllenen yumurtanın tutunmasını engelleyecek bir patoloji olmamasıdır. Rahim içini bozan yerleşimde myom, polip, septum(bölme) ve yapışıklıkların varlığında aşılama yapılamaz. Ayrıca spermin yumurta ile buluşabilmesi için tüplerden en az birinin açık olması gerekmektedir. Özetle;

> Spermiogramda uygun sayı ve harekette sperm olmalı,
> Overler (yumurtalıklar) çalışıyor olmalı,
> Endometriyumda (rahim içi) ve tüplerde bir patoloji olmamalıdır.

Aşılama işlemi nasıl yapılır?

Aşılama işlemine kadının adetinin 2-3. günü doktor tarafından vaginal ultrasonografi ile değerlendirilmesi ile başlanır. Önce kadının yumurtalıklarının uyarılması için ilaç kullanılır. Bu ilaç doktorun seçeneği veya kararına göre hap veya iğne şeklinde olabilmektedir. Bu uygulamada yumurtalıkların uyarılması amaçlanır ve sonuç olarak en az 2-3 yumurtanın gelişmesi amaçlanır.

İlaç adetin 3'ncü veya 5'nci günü verilmeye başlanır. Bu uygulama ile yumurtalıklar uyarıldığı için çoğul gebelik ihtimali artar. Takipte belirli aralıklarla ultrasonografik incelemeler yapılarak yumurta gelişimi izlenir ve yumurtanın içinde bulunduğu folikül adı verilen kesenin çapı 18-20 mm’ye ulaştığında çatlatma iğnesi olarak adlandırılan hCG enjeksiyonu yapılır. Bu çatlatma iğnesinden 28-40 saat sonra aşılama planlanır. Asilama nın yapılacağı günden önce erkek 3-4 gün süre ile ilişkide bulunmamalı ve ejekülasyon olmamalıdır.

Uygulamanın yapılacağı gün erkekten laboratuvarda mastürbasyon yolu ile sperm alınır. Mastürbasyon esnasında kayganlaştırıcı gibi kimyasal maddeler kullanılmamalıdır, çünkü bunlar sperm kalitesini bozabilmektedirler. Dikkatli bir mastürbasyon sonucu alınan sperm özel yöntemlerle hazırlanarak hareketliliği ve yapısı iyi olan spermlerden zenginleştirilir. Asilama yapılırken meninin hazırlanmadan kullanılması sakıncalıdır. Bu durum kadında alerjik reaksiyonlara, enfeksiyonlara ve ağrıya neden olabilmektedir. Bu hazırlama (sperm yıkama) işlemi 2-4 saat sürebilmekte ve bu sürenin sonunda sperm hasta sahibine uygun koşullarda teslim edilmektedir.

Sperm yıkaması yapıldıktan sonra aşılama yapılacak kadın jinekolojik masaya alınır ve hiçbir kimyasal kayganlaştırıcı veya antiseptik madde içermeyen steril spekulum vajinaya yerleştirilir. Serum fizyolojik veya özel bir sıvı ile rahim ağzı temizliği yapıldıktan sonra uygun kateter rahim ağzından rahim içine yerleştirilir ve önceden enjektöre çekilmiş sperm yavaş bir şekilde rahim içine verilir. İşlem sırasında rahmi zorlamamak, kanatmamak gerekmektedir. Sonra kateter ve spekulum çıkartılıp kadın 30-45 dakika kadar sırt üstü yatırılır. Aşılama sonrası doktor gerekli gördüğü takdirde rahmi destekleyici bazı ilaçları ileriki günlerde kullanmak üzere verebilir.

Aşılama yöntemi ve aşılama işlemi ağrılı mıdır?

Hayır. Aşılama işlemi ağrısız olup herhangi bir lokal veya genel anesteziye gerek duyulmaz. Sadece vajinismus gibi bazı durumlarda aşılama işlemi hafif bir anestezi (sedasyon) ile yapılabilmektedir.

Aşılama sonrası ne kadar istirahat gerekir?

Aşılama sonrası 30-45 dakika sırt üstü yatmak yeterli olmaktadır. Eğer doktorunuz başka türlü önermemiş ise, aşılama sonrası ayrıca o gün veya ertesi gün özellikle devamlı yatmak gerekmez ve bu da aşılamanın başarısını etkilemez. aşılama sonrası dikkat edilmesi gereken aşılamayı takiben ilk bir gün ağır fiziksel aktiviteden ve yorgunluktan kaçınmaktır. Cinsel birliktelik aşılamadan 2 gün sonra başlayabilir. Eğer doktorunuz bir cinsel perhiz veya ilaç tavsiye etmiş ise bunlara uygulamanız gerekecektir. Kısacası "aşılama sonrası" yapılması yasak olanlar için mutlaka aşılamayı yapan doktora danışın.

Aşılamanın başarı şansı ne kadardır? En çok kaç kez denenebilinir?

Normal bir cinsel beraberliğe oranla aşılamanın başarı şansı yaklaşık olarak her uygulamada %20’ dir. Kısırlığın altta yatan sebebine göre bu oran değişmektedir. Gebelik şansı uygulama sayısı arttıkça biraz daha artar. Aşılama sayısı için belirli bir sınırlama olmamasına rağmen 5-6 kez denendikten sonra başarılı olunamamış ise tüp bebek düşünülmelidir. Bir çok doktor 3-5 denemeden sonra tüp bebek önermektedir.

Aşılama ücreti, aşılama fiyatı nedir?

Aşılama fiyatları, aşılama ücretleri işlemin yapılacağı merkeze ve aşılama yapan doktorun fiyat politikasına göre değişkenlik göstermektedir, aşılama ücreti değişkendir ve yapacak hekimden önceden öğrenmeniz gerekmektedir.